Cesja wierzytelności pozwala wierzycielowi przenieść przysługujące mu prawo do żądania zapłaty na inną osobę lub firmę. W praktyce oznacza to zmianę wierzyciela – dług nadal istnieje, ale od określonego momentu jego zapłaty może dochodzić już inny podmiot.
Rozwiązanie to jest często wykorzystywane w obrocie gospodarczym. Przedsiębiorca może w ten sposób sprzedać należność, przekazać ją innemu podmiotowi albo rozliczyć się za pomocą wierzytelności. Jeżeli celem jest szybkie odzyskanie środków i przekazanie dalszego dochodzenia należności innemu podmiotowi, jednym z rozwiązań może być wykup wierzytelności i cesja.
Nie każdą wierzytelność można jednak przenieść w dowolny sposób. Znaczenie mają przepisy prawa, postanowienia zawartej umowy oraz charakter samego zobowiązania.
Co to jest cesja wierzytelności?
Cesja wierzytelności, nazywana również przelewem wierzytelności, polega na przeniesieniu wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela na inną osobę.
W transakcji występują przede wszystkim:
- cedent – dotychczasowy wierzyciel, który przenosi wierzytelność,
- cesjonariusz – podmiot, który nabywa wierzytelność,
- dłużnik – osoba lub firma zobowiązana do spełnienia świadczenia.
Podstawową regulację zawiera art. 509 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim wierzyciel może co do zasady przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody dłużnika.
Sama cesja nie powoduje powstania nowego długu. Zmienia się przede wszystkim osoba wierzyciela.
Przykład
Firma A wykonała usługę dla firmy B i wystawiła fakturę na 25 000 zł. Termin płatności minął, ale kontrahent nadal nie zapłacił.
Firma A może przenieść przysługującą jej wierzytelność na firmę C. Po skutecznym dokonaniu cesji to firma C staje się wierzycielem i może domagać się zapłaty od firmy B.
Czy do cesji wierzytelności potrzebna jest zgoda dłużnika?
Co do zasady – nie.
Przepisy pozwalają wierzycielowi dokonać przelewu wierzytelności bez uzyskiwania wcześniejszej zgody dłużnika.
Istnieją jednak wyjątki. Cesja może być niedopuszczalna, jeżeli:
- sprzeciwia się temu ustawa,
- zakazuje jej umowa zawarta pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem,
- sprzeciwia się temu właściwość zobowiązania.
Dlatego przed zawarciem umowy cesji warto sprawdzić dokument, z którego wynika należność. W kontraktach B2B można spotkać postanowienia ograniczające możliwość przeniesienia wierzytelności albo uzależniające cesję od zgody drugiej strony.
Ma to szczególne znaczenie przy należnościach między przedsiębiorcami, gdzie sama windykacja B2B często wymaga wcześniejszej analizy umów, faktur, korespondencji oraz zabezpieczeń zastosowanych przez strony.
Co przechodzi na nowego wierzyciela?
Cesja nie obejmuje wyłącznie samej kwoty głównej.
Zgodnie z Kodeksem cywilnym wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę również związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.
Jeżeli więc przedmiotem cesji jest niezapłacona faktura na 20 000 zł, a wierzycielowi przysługują również odsetki za opóźnienie, co do zasady nowy wierzyciel może dochodzić zarówno należności głównej, jak i związanych z nią odsetek.
Zakres przelewu powinien zostać dokładnie określony w umowie cesji. Pozwala to uniknąć późniejszych wątpliwości dotyczących tego, jakie prawa zostały faktycznie przeniesione.
Jak powinna wyglądać umowa cesji wierzytelności?
Przepisy nie przewidują jednego obowiązkowego wzoru umowy cesji, który należałoby zastosować w każdej sytuacji.
Dokument powinien jednak pozwalać na jednoznaczne ustalenie przede wszystkim:
- kto przenosi wierzytelność,
- kto ją nabywa,
- wobec kogo przysługuje wierzytelność,
- z czego wynika zadłużenie,
- jaka jest wysokość należności,
- czy wraz z należnością główną przenoszone są również odsetki i inne prawa,
- kiedy następuje przeniesienie wierzytelności,
- czy cesja ma charakter odpłatny.
Warto dokładnie wskazać dokument będący podstawą należności, np. numer i datę faktury, umowę, zamówienie czy protokół odbioru.
Jeżeli wierzytelność została stwierdzona pismem, jej przelew również powinien być stwierdzony pismem.
W praktyce pisemna umowa cesji jest korzystna także z powodów dowodowych. W przypadku późniejszego sporu znacznie łatwiej wykazać, jaka wierzytelność została przeniesiona i na jakich zasadach.
Czy trzeba poinformować dłużnika o cesji?
Zawarcie umowy cesji i zawiadomienie dłużnika to dwie odrębne kwestie.
Do samego przelewu wierzytelności zazwyczaj nie jest potrzebna zgoda dłużnika. Powinien on jednak zostać poinformowany, że wierzytelność została przeniesiona na nowego wierzyciela.
Ma to bardzo praktyczne znaczenie.
Zgodnie z art. 512 Kodeksu cywilnego, dopóki dotychczasowy wierzyciel nie zawiadomi dłużnika o przelewie, zapłata dokonana na rzecz poprzedniego wierzyciela może być skuteczna również wobec nowego wierzyciela – chyba że dłużnik wiedział już o cesji.
Dlatego po dokonaniu przelewu nie warto zwlekać z przekazaniem dłużnikowi stosownej informacji.
Zawiadomienie powinno jasno wskazywać:
- dotychczasowego wierzyciela,
- nowego wierzyciela,
- wierzytelność objętą cesją,
- kwotę zadłużenia,
- sposób i rachunek, na który należy dokonać zapłaty.
Dobrze zadbać również o możliwość wykazania, że dłużnik faktycznie otrzymał informację o zmianie wierzyciela.
Czy dłużnik traci swoje zarzuty po cesji?
Nie.
Zmiana wierzyciela nie powinna pogarszać sytuacji prawnej dłużnika.
Jeżeli przed cesją dłużnik posiadał określone zarzuty wobec pierwotnego wierzyciela, może co do zasady podnosić je również wobec nabywcy wierzytelności.
Może to dotyczyć np. twierdzenia, że:
- należność została wcześniej zapłacona,
- usługa nie została prawidłowo wykonana,
- wysokość zadłużenia jest błędna,
- zobowiązanie nie istnieje,
- wierzytelność uległa przedawnieniu.
Nabycie wierzytelności nie powoduje więc automatycznie, że wcześniejszy spór pomiędzy stronami znika.
Ma to szczególne znaczenie przy zakupie wierzytelności. Przed zawarciem transakcji warto dokładnie przeanalizować dokumentację dotyczącą długu oraz ustalić, czy dłużnik wcześniej kwestionował roszczenie.
Cesja wierzytelności a sprzedaż długu – czy to to samo?
Pojęcia te są często używane zamiennie, ale nie oznaczają dokładnie tego samego.
Cesja opisuje mechanizm prawny, za pomocą którego wierzytelność zostaje przeniesiona na inny podmiot.
Sprzedaż wierzytelności jest natomiast jednym ze sposobów dokonania takiego przeniesienia.
W praktyce, gdy przedsiębiorca mówi o „sprzedaży długu”, zazwyczaj chodzi o odpłatne przeniesienie wierzytelności na inny podmiot. W zamian wierzyciel otrzymuje ustaloną cenę i nie musi samodzielnie prowadzić dalszych działań wobec dłużnika.
Nie zawsze musi być to jednak najbardziej opłacalna opcja. W przypadku dobrze udokumentowanej i możliwej do odzyskania należności warto wcześniej porównać sprzedaż długu z dalszą windykacją faktur, która może pozwolić odzyskać większą część należności.
Czy można dokonać cesji wierzytelności przedawnionej?
Samo przedawnienie nie powoduje automatycznego zniknięcia wierzytelności.
Wierzytelność przedawniona może więc być przedmiotem cesji. Trzeba jednak pamiętać, że zmiana wierzyciela nie powoduje rozpoczęcia terminu przedawnienia od początku i nie usuwa skutków wynikających z jego upływu.
Nowy wierzyciel nabywa wierzytelność w takim stanie, w jakim ona istnieje.
Dlatego przed zakupem starszej należności szczególnie ważna jest analiza:
- daty wymagalności,
- terminu przedawnienia,
- wcześniejszych czynności podejmowanych wobec dłużnika,
- ewentualnego uznania długu,
- dokumentów sądowych lub egzekucyjnych.
Sama umowa cesji nie „odnawia” zadłużenia. Przy starszych należnościach przed podjęciem dalszych działań warto więc dokładnie ustalić, kiedy następuje przedawnienie długu i jakie czynności mogły mieć wpływ na bieg tego terminu.
Kiedy cesja wierzytelności może być korzystna dla wierzyciela?
Cesja może mieć sens przede wszystkim wtedy, gdy wierzyciel nie chce samodzielnie prowadzić dalszych działań związanych z należnością.
Przeniesienie wierzytelności może pozwolić na:
- wcześniejsze odzyskanie przynajmniej części środków,
- ograniczenie czasu poświęcanego na kontakt z dłużnikiem,
- uporządkowanie portfela starych należności,
- przekazanie ryzyka związanego z dalszym dochodzeniem długu innemu podmiotowi.
Trzeba jednak liczyć się z tym, że cena sprzedaży wierzytelności może być niższa od jej wartości nominalnej.
Im trudniejsza do odzyskania należność, starszy dług, słabsza dokumentacja lub gorsza sytuacja finansowa dłużnika, tym mniej atrakcyjna może być oferta jej zakupu.
Dlatego przed podjęciem decyzji warto porównać kwotę możliwą do uzyskania ze sprzedaży z potencjalnym efektem dalszej windykacji.
Na co uważać przed dokonaniem cesji?
Przed podpisaniem umowy warto przede wszystkim ustalić, czy wierzytelność rzeczywiście istnieje i czy może zostać przeniesiona.
Należy sprawdzić w szczególności:
- umowę zawartą z dłużnikiem,
- ewentualny zakaz cesji,
- wysokość aktualnego zadłużenia,
- historię dokonanych płatności,
- należne odsetki,
- termin przedawnienia,
- zarzuty zgłaszane wcześniej przez dłużnika,
- dokumenty potwierdzające wykonanie umowy lub dostawy.
Im dokładniejsza dokumentacja, tym mniejsze ryzyko późniejszego sporu pomiędzy cedentem, cesjonariuszem i dłużnikiem.
W przypadku większych lub spornych należności warto przeanalizować sytuację indywidualnie przed podpisaniem umowy cesji.
Cesja nie zawsze jest jedynym rozwiązaniem
Sprzedaż lub inne przeniesienie wierzytelności może być wygodne, ale nie zawsze będzie najbardziej opłacalnym rozwiązaniem.
W niektórych przypadkach korzystniejsze może być dalsze dochodzenie pełnej kwoty od dłużnika – początkowo polubownie, a jeżeli nie przyniesie to efektu, również na drodze sądowej i egzekucyjnej.
Znaczenie mają m.in. wysokość długu, dostępna dokumentacja, sytuacja majątkowa dłużnika, czas trwania zaległości oraz to, czy dłużnik kwestionuje obowiązek zapłaty.
Przedsiębiorca powinien więc ocenić nie tylko to, czy może dokonać cesji, ale również czy w konkretnej sytuacji rzeczywiście mu się to opłaca.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dłużnik musi zgodzić się na cesję wierzytelności?
Co do zasady nie. Wierzyciel może przenieść wierzytelność bez zgody dłużnika. Wyjątkiem są sytuacje, gdy możliwość cesji została ograniczona przez ustawę, umowę lub właściwość zobowiązania.
Czy dłużnika trzeba poinformować o zmianie wierzyciela?
Zawiadomienie jest bardzo istotne praktycznie. Dopóki dłużnik nie zostanie poinformowany o cesji, w określonych sytuacjach zapłata dokonana na rzecz poprzedniego wierzyciela może być skuteczna.
Czy razem z wierzytelnością przechodzą odsetki?
Co do zasady tak. Wraz z wierzytelnością na nabywcę przechodzą związane z nią prawa, w tym roszczenie o zaległe odsetki.
Czy można sprzedać wierzytelność, której dłużnik nie chce zapłacić?
Tak, jeżeli wierzytelność może być przedmiotem cesji. Sam fakt kwestionowania długu przez dłużnika nie powoduje automatycznie, że przeniesienie wierzytelności jest niemożliwe. Sporność należności może jednak wpłynąć na jej wartość i zainteresowanie potencjalnych nabywców.
Czy cesja przerywa bieg przedawnienia?
Samo przeniesienie wierzytelności na inny podmiot nie powoduje rozpoczęcia terminu przedawnienia od początku. Nowy wierzyciel nabywa wierzytelność wraz z jej dotychczasową sytuacją prawną.
Czy umowa cesji musi być zawarta na piśmie?
Jeżeli wierzytelność zostałastwierdzona pismem, jej przelew powinien być również pismem stwierdzony. Niezależnie od tego pisemne udokumentowanie cesji jest w praktyce bardzo ważne ze względów dowodowych.
Podsumowanie
Cesja wierzytelności pozwala zmienić wierzyciela bez konieczności likwidowania czy tworzenia od nowa istniejącego zobowiązania. Może być skutecznym sposobem na sprzedaż należności, uporządkowanie zaległych płatności lub przekazanie prawa do ich dochodzenia innemu podmiotowi.
Przed przeprowadzeniem cesji warto jednak dokładnie sprawdzić umowę z dłużnikiem, dokumenty dotyczące zadłużenia, termin przedawnienia oraz ewentualne ograniczenia w przenoszeniu wierzytelności.
W przypadku większych należności szczególnie ważna jest również ocena, czy sprzedaż długu rzeczywiście będzie korzystniejsza od dalszego dochodzenia pełnej kwoty.
